Depot 01 glasscherf

Glasscherf

    

De vondst is afkomstig van de kasteelsite Blauwhof te Steendorp. Dit kasteelwerd in de 16de eeuw gebouwd door de familie Ximinez, een rijke Spaans-Portugese familie die in Antwerpen actief was in de diamanthandel. Het kasteel in Steendorp was hunbuitenverblijf.

Bijna 200 jaar na de bouw van het Blauwhof werd het kasteel door Jonker Libouton (de laatste kasteeleigenaar) afgebroken. Diep onder de grond zijn er gelukkig heel wat resten bewaard gebleven.

In 1998 werd gestart met een archeologisch onderzoek op de kasteelsite. Deze site moest immers plaatsmaken voor kleiontginning. Zes jaar lang hebben archeologen daar opgegraven. Er is heel wat teruggevonden: waterputten, muurresten van de omwalling en het kasteel zelf,huisraad, sieraden, munten, een zakzonnewijzer, ….

Kelkglas

Dit glasfragment is afkomstig van een kelkglas, meer bepaald van de onderste helft van de kelk. De glasscherf is versierd met ‘knerren’. Dat zijn doornvormige noppen.

Deze kelkglazen uit helder doorzichtig glas zijn in de 17de eeuw echte luxeproducten. Enkel op het buffet (pronkkast) van welgestelde families vind je dergelijke glazen terug. Op het buffet, niet op de tafel? Inderdaad, omdat heldere drinkglazen zo duur waren, was het toen gebruikelijk om het glas met elkaar te delen. De glazen werden daarom op het buffet en niet op de gedekte tafel geplaatst. Wanneer er iemand dorst had, liet men zich door een bediende wijn/sterke drank inschenken. Pas op het einde van de 17de eeuw hoefde men het glas niet meer te delen en was er voor iedereen een drinkglas.

Het glas is à la façon de Venise vervaardigd. Dit betekent dat het glas op de Venetiaanse manier is vervaardigd. Wat heeft glas nu met Venetië te maken? Wel, het zit zo in elkaar. De techniek om glazen objecten te vervaardigen is al vele eeuwen oud*. Tal van ambachtslui uit het oude Egypte, het Oude Nabije Oosten en het Romeinse rijk ontwikkelden doorheen de eeuwen verschillende technieken om glas te vervaardigen, waaronder mooi helder doorzichtig glas. Maar met de ondergang van het West-Romeinse rijk (4de eeuw na Chr. ) raakte in West-Europa veel van deze kennis verloren. In het Oost-Romeinse rijk bleef deze kennis echter wel bewaard. Toen in 1453 de Turken Constantinopelveroverden, vluchten velen inwoners van deze stad naar Italië. Onder deze vluchtelingen bevonden zich ook glasblazers die zich in Venetië vestigden. Al snel ontstond in deze stad een bloeiende glasnijverheid die prachtig helder en doorzichtig glas – het cristallo – vervaardigden. Deze Venetiaanse glasproducten werden in een mum van tijd enorm populair in de rest van West-Europa. Door deze enorme populariteit beproefden vele glasblazers hun geluk elders in Noordwest-Europa, en begonnen in verschillende steden met een eigen glasatelier. Het in deze ateliers vervaardigde glas kreeg de naam à la façon de Venise.

Besluit

In de afvallaag van het kasteel zijn vele fragmenten van heldere drinkglazen teruggevonden. Dit toont aan dat de inwoners van het kasteel Blauwhof op zijn minst welstellend waren. Ze toonden ook graag hun rijkdom aan bezoekers en gasten door bij diners deze dure kelkglazen te gebruiken. Waarschijnlijk is dit kelkglas tijdens een van deze diners gesneuveld, waarna de glasscherven door een bediende of het keukenpersoneel in de walgracht zijn gekieperd.

* De oudste glazen objecten werden zo’n 3.500 jaar geleden vervaardigd in het Oude Nabije Oosten.

Geraadpleegde bronnen

– GLERUM, J.P., Aan tafel. Antieke culinaire gebruiksvoorwerpen. Tien eeuwen eetgewoontes, koken en tafelen, Tirion, Baarn, 1997.

– HENKES, H.E., Glas zonder glans: 5 eeuwen gebruiksglas uit de bodem van de Lage landen, 1300-1800, Rotterdam papers 9, 1994.

Erfpunt verbindt en inspireert