Depot 02 ivoren object

Ivoren object

  

Deze vondst is net als het vorige ‘object van de maand’ afkomstig van de kasteelsite Blauwhof te Steendorp. Dit kasteel werd in de 16de eeuw gebouwd door de familie Ximinez, een rijke Spaans-Portugese familie die in Antwerpen actief was in de diamanthandel. Het kasteel in Steendorp was hun buitenverblijf.

Bijna 200 jaar na de bouw van het Blauwhof werd het kasteel door Jonker Libouton (de laatste kasteeleigenaar) afgebroken. Diep onder de grond zijn er gelukkig heel wat resten bewaard gebleven.

In 1998 werd gestart met een archeologisch onderzoek op de kasteelsite. Deze site moest immers plaatsmaken voor kleiontginning. Zes jaar lang hebben archeologen daar opgegraven. Er is heel wat teruggevonden, waaronder ook dit object. Dit voorwerp is in de walgracht teruggevonden. Het bevindt zich nog in een goede staat. Enkel de metalen onderdelen zijn verdwenen. Het glazen onderdeel is gebroken, maar de meeste fragmenten zijn teruggevonden en opnieuw aan elkaar verlijmd.

Op het eerste zicht lijkt dit voorwerp op een ingebonden boek in miniatuurformaat. Het is echter niet van leder of papier, maar van ivoor. Als je het boekje openslaat, zie je aan de linkerzijde een diepe ronde uitholling. Het glasfragment dat bij dit voorwerp hoort, past daar netjes in. Rond die uitholling zijn twee banden gegraveerd. In de buitenste band vind je Romeinse cijfers terug van 1 tot 12. Het lijkt wel op de wijzerplaat van een oude horloge. En inderdaad het heeft met tijdsmeten te maken. Toch bevindt er zich geen metalen radarwerk binnenin dit boek. Het tijdsmeten gebeurde op een heel andere manier, zoals bij de oude Egyptenaren en Romeinen.

Ivoren zonnewijzer

DE ZAKZONNEWIJZER VAN KASTEEL BLAUWHOF

Een unieke vondst, want zakzonnewijzers vind je als archeoloog zelden of nooit bij opgravingen. De goede bewaringstoestand van deze zonnewijzer geeft ook aan dat het per ongeluk in de walgracht is terechtgekomen. Je kunt hier spreken van een geluk bij een ongeluk. Jammer voor de eigenaar want die heeft zijn zonnewijzer verloren, maar plezant voor de archeologen van deze opgraving.

Persoonlijke voorwerpen kunnen archeologen heel wat vertellen over hun oorspronkelijke eigenaar. Neem nu deze zakzonnewijzer. Wat leren de volgende eigenschappen van dit voorwerp ons?

◾Het gebruik: Wanneer heeft iemand nu een zakzonnewijzer nodig? Als hij/zij belang hecht aan tijd. Maar wanneer wordt tijd belangrijk? Daar zijn verschillende redenen voor:
– voor het werk: de zakzonnewijzer dateert van de 16de-17de eeuw, de periode waarin de familie Ximinez in Blauwhof resideerde. Deze familie was vooral actief in de diamanthandel en –nijverheid. Voor dergelijke ondernemende familie was een goede planning goud waard (bv. op tijd goederen leveren, op tijd zijn bij afspraken, het laden van schepen…). Tijd is geld.
– het wonen in de stad: De familie Ximinez verbleef enkel in de zomermaanden in het kasteel Blauwhof. De rest van het jaar brachten ze door in het centrum van de stad Antwerpen. Het dagelijkse leven in een stad vereist eveneens een goede planning, meer dan bijvoorbeeld op het platteland.Wanneer zijn de winkels/markten open? Wanneer worden we verwacht op het diner van familie…? Wanneer sluiten de stadspoorten? En dan zijn er nog de afspraken met de kleermaker of de schilder die je gaat portretteren, gezellige onderonsjes met andere burgers van de stad…
◾Het materiaal: Deze zakzonnewijzer is uit ivoor vervaardigd. Samen met goud en zilver is ivoor een van de duurste materialen waaruit zakzonnewijzers kunnen worden vervaardigd. Enkel de meest gefortuneerde mensen konden zich dit permitteren. Met deze kostbare materialen werd ook graag gepronkt (Kijk eens naar mijn zonnewijzer? Helemaal uit ivoor gesneden!).
◾Een opleiding vereist: om een zakzonnewijzer te kunnen gebruiken moest je toch enige kennis van zaken hebben van wiskunde,sterrenkunde, …. Met zo’n zakzonnewijzer kon de eigenaar zijn kennis over takken van de wetenschap aan anderen showen, of toch voorgeven dat hij er heel veel van kende (weer het pronken).
◾De vorm: Deze zonnewijzer ziet er uit als een mooi ingebonden boek. Deze boekvorm verwijst naar middeleeuwse gebedenboeken. Wat heeft tijd nu met een gebedenboek te maken? In de middeleeuwen werden de christenen geacht op vaste tijdstippen van de dag te bidden. Deze gewoonte hielp de christen zich te focussen op het essentiële in het leven, namelijk een rechtschapen leven in dienst van God.

Besluit

Alhoewel we de eigenaar van deze bijzondere zakzonnewijzer niet bij naam kennen, kan deze zonnewijzer ons toch veel aanwijzingen geven over de opleiding, sociale status of geloof van deze man/vrouw.

 

Erfpunt verbindt en inspireert