Grafgift in aardewerk

  

In het Waasland zijn verschillende bedrijven gevestigd die de lokale bodem ontginnen voor o.m. zand of klei. In Kruibeke is er bijvoorbeeld het bedrijf Argex dat al jaren klei ontgint voor de productie van droogparels. Deze kleiontginning bedreigt natuurlijk het archeologisch bodemarchief dat zich net onder de teelaarde bevindt. Daarom volgen de archeologen al jaren deze graafwerken op. Regelmatig worden er archeologische sporenaangetroffen.

In 2001 bijvoorbeeld, toen troffen archeologen een Romeinse boerderij aan. Op het erf vonden de archeologen niet alleen een woonstalhuis terug (dat is een groot gebouw waarin zowel mensen als vee kunnen worden ondergebracht), maar ook eengraf.

Graf onderzoeken

Wanneer archeologen een graf onderzoeken, is het belangrijk dat ze op de hoogte zijn van de toen gangbare begrafenisrituelen.
– Wat weet jij over begrafenisrituelen bij de Romeinen? (tip: google eens hoe begraven Romeinen hun doden? of begrafenis Romeinen)

Deze kennis over begrafenisrituelen is heel belangrijk. Zo kan de archeoloog immers de vondsten in het graf juist interpreteren. Dit graf in Kruibeke bevatte bijvoorbeeld heel veel houtskool- en botresten. Dit verwijst naar een specifieke vorm van begraven bij de Romeinen. Weet je welke ?
– begrafenisvorm: Daarnaast werd ook een potje teruggevonden. Het betreft eengrafgift.
– In veel Romeinse graven worden grafgiften terug-gevonden: munten, sieraden, gebruiksvoorwerpen (mes bijvoorbeeld)…. Wat is volgens jou de betekenis van deze grafgiften?

Omdat zware graafmachines over het graf hebben gereden, is het potje jammer genoeg gebroken. Gelukkig kon het in onzerestauratieateliers terug in elkaar worden gepuzzeld. Maar nu het echte werk. Wat kan dit potje ons vertellen? De volgendedetails zijn bij het onderzoek van deze vondst heel belangrijk:

– Zijn er brandsporen op het potje te zien (dat zijn zwarte roetvlekken)? En wat kan de aanwezigheid of afwezigheid van roetsporen je over dit potje vertellen?

– Het potje is ook versierd. Herken je het motief? Kan dit motief een symbolische betekenis hebben?

– Het potje behoort tot een speciaal soort aardewerk:Eifelwaar. Dit aardewerk werd niet in onze streek geproduceerd, maar in de Eifel. Zoek het Eifelgebied eens op. Wat is de afstand tussen het Eifelgebied en het Waasland (in vogelvlucht? ) …. Wat vertelt deze informatie jou over de handelscontacten in het Waasland ten tijde van de Romeinen?

– Bij dit potje werd ook een dekseltje gevonden in terra sigillata? Dat is een Latijnse naam. Wat betekent het?

De gangbare begrafenisrituelen bij de Romeinen

De belangrijkste dodenritus in de Romeinse periode is de crematie (lijkverbranding). Hierbij wordt de overledene op een brandstapel verbrand. De brandstapelresten (of een deel ervan) worden in een grafkuil gedeponeerd. Af en toe bevindt deze grafkuil zich op de plaats van de brandstapel. Maar meestal begraven nabestaanden de dode toch op een andere plaats. Soms nemen de nabestaanden slechts een deel van de brandstapel mee (verbrande botresten en offergaven). De verbrande botresten worden vaak verpakt in een doek, een urne, een houten of stenen askist en dan in een grafkuil gedeponeerd. Maar soms worden de resten van de brandstapel (houtskool, verbrand bot, sieraden en offergaven) gewoon in een grafkuil geschept. De overledene krijgt van de nabestaanden ook offergaven mee (op de brandstapel of later in de grafkuil). Het betreft persoonlijke bezittingen (sieraden, gereedschap …), munten, voedsel of vaatwerk. De hoeveelheid aanwezige grafgiften is per graf verschillend en heeft vooral te maken met de sociale positie van de dode.

Vanaf de late 3de en de 4de eeuw wordt de dodenritus inhumatie (lijkbegraving) de belangrijkste dodenritus. De gefortuneerde doden worden in een loden of stenen sarcofaag begraven . Iets minder bemiddelde overledenen krijgen een houten sarcofaag, een grafkuil met houten beschoeiing of gewoon een aardenkuil. De nabestaanden blijven wel persoonlijke bezittingen en offergaven (kledij, sieraden, gereedschap, wapens …) in de graven deponeren.
– Het graf in Kruibeke bevatte veel houtskool- en botresten. Dit wijst op crematie (betekent lijkverbranding) als begrafenisvorm

De betekenis van de grafgift in aardewerk

Omdat de Romeinen sterk geloven in een leven na de dood worden er vaak grafgiften/offergaven meegegeven met de dode.

– Er zijn geen roetsporen terug te vinden op het potje. Zo weten we dat het niet op de brandstapel gestaan heeft, maar apart in de grafkuil is gedeponeerd. Dit potje was ook afgedekt met een fragment van een terra sigillataschotel (bodem). Dit doet de archeologen vermoeden dat er ook iets in dit potje heeft gezeten (misschien de lievelingsdrank van de overledene of olie …). Maar echte bewijzen hebben de archeologen niet (het potje is immers door de graafmachines gebroken).

Het cirkelvormig motief heeft bij veel culturen een symbolische betekenis. Of het ook bij de Romeinen een diepere betekenis heeft, is niet echt duidelijk. In bewaarde Romeinse teksten is er immers niets van terug te vinden. In dergelijke gevallen kan de archeoloog niets anders doen dan stellen dat deze versiering mogelijk een symbool is, maar dat hiervoor (nog) geen bewijs bestaat en dat de betekenis er niet van bekend is.

– Dit potje is niet onmiddellijk aan een productiecentrum toe te schrijven. Een exacte afstand opgeven, is daarom moeilijk. Toch moet je minstens op 180 km (afstand Sint-Niklaas en NW-grens van het Eifelgebied) rekenen, dat via water- en landwegen moet worden overbrugd. Deze informatie vertelt ons iets meer over de handelscontacten in het Waasland ten tijde van de Romeinen…
– In een groot uitgestrekt wereldrijk als het Romeinse rijk met een goed uitgebouwd en uitgebreid wegennet (over land en water) bloeide de handel als nooit te voren. Producten van de meest afgelegen regio’s kunnen overal te koop worden aangeboden, maar ook nieuwe afzetmarkten worden ontdekt. Zo kunnen de inwoners van het Waasland in de eerste twee eeuwen na Chr. met diverse vreemde producten kennismaken: wijnen en olijfolie (bv. Middellands Zeegebied), vissaus (Spanje), terra sigillata (uit bv. Zuid-Frankrijk)…. En inderdaad ook het Eifelwaar (Duitsland).
Het dekseltje van het potje is in terra sigillata, dit is de Latijnse naam voor gestempeld aarde(werk).

Erfpunt verbindt en inspireert