Depot 06 fragment been

Fragment uit been

  

Tijdens de campagne 2002 werd bij de opgraving van de kasteelsite Blauwhof (Steendorp) een zone binnen de walgracht nabij het hoofdgebouw (met woonvertrekken en keuken) voor een stuk machinaal uitgegraven. Deze zone was immers afgedekt met zwaar bouwpuin. In de centrale walgrachtvulling onder dit puin werd dit zwaar gehavend voorwerp teruggevonden.

Het betreft een mesheft dat samengesteld is uit been en ijzer. Het ijzeren lemmet van het mes is helemaal weggeroest. Dat komt door de slechte bewaaromstandigheden in de bodem. Een combinatie van lucht en water doet ijzer in de bodem corroderen (roesten). Dezelfde bewaaromstandigheden zijn ook de reden waarom het mesheft overlangs is gespleten. De ijzeren spil binnen het mesheft is net als het mesheft gaan corroderen en uitzetten. Hierdoor is het heft binnenin zwaar onder druk komen te staan en is het overlangs gespleten.

Dit mes is niet zomaar een eenvoudig keukenmes. Daarvoor is het te mooi versierd. Verschillende sierpatronen zijn zowel op de voor- als achterzijde terug te vinden. De lijnversiering is er in gegraveerd. De cirkelvormige motieven zijn er met behulp van een boor op aangebracht. Bovenaan is het mesheft waarschijnlijk ingelegd met een plaatje van ivoor of parelmoer of een medaillon. Daar zijn jammer genoeg nu alleen nog twee ronde holtes te zien.

Als het geen keukenmes is, waarvoor heeft dit mes dan wel gediend? Goede vraag. Het hoorde meer dan waarschijnlijk op de tafel thuis…

Wat weten jullie eigenlijk over het tafelen in de 16de en begin 17de eeuw? Hadden de kasteelbewoners wel dezelfde tafelmanieren als wij vandaag de dag? Bestonden er al mooie bestekkoffers voor diners met gasten? Of ging het er anders aan toe? Was er één type mes of had je verschillende soorten messen als eetgerei? En waar kwam het mes naast je bord te liggen? Links, rechts, bovenaan of nergens?

Mesheft

Net als vandaag de dag werden er in de zestiende eeuw ook etentjes thuis georganiseerd. Maar een rijkelijk gedekte tafel uit de 16de eeuw – begin 17de eeuw zag er toch lichtjes anders uit dan nu.

Bij rijke families werd de tafel met een prachtig damasten tafelkleed gedekt. Ook was er voor elke gast een servet. Die kon soms één vierkante meter groot zijn om de grote kanten molenkraag rond de nek van de gasten te vrijwaren van vlekken. De tafel werd verder met duur chinees porselein of majolica aardewerk gedecoreerd.

Tot 1550 werden nog houten teljoren of snijplankjes als borden gebruikt. Pas na 1550 vond je op de tafel tinnen borden terug.

Naast het bord vond je een lepel terug en bij uitzondering een vork (met twee in plaats vier tanden), maar geen mes. Een meswas een persoonlijk item en werd door de gast zelf meegebracht.

Mooi versierd

Wie het zich kon permitteren, liet zijn mesheft heel mooi versieren. Ook het mes van Blauwhof is heel mooi versierd. Aan het uiteinde van het mesheft is aan beide zijden een holte terug te vinden. Deze holtes kunnen met been, ivoor of parelmoer zijn ingelegd. Maar aangezien het om een persoonlijk item gaat, kan er ook een medaillon met bijvoorbeeld de initialen van de eigenaar in gezeten hebben. Het mes was niet toevallig puntig en scherp. Bij gebrek aan een vork werd met het mes voedsel uit schotels of op het teljoor geprikt en naar de mond gebracht. Niet alleen in ons depot maar ook in het museum SteM waar een deel van onze archeologische collectie staat tentoongesteld, is nog een prachtig mesheft terug te vinden: een laatmiddeleeuws mesheft in de vorm van een ridder.

Glazen stonden niet op tafel, maar op het buffet (pronkkast) in de kamer. Omdat drinkglazen zo duur waren, was het gebruikelijk om het glas met elkaar te delen. Wanneer een gast dorst had, liet men zich door een bediende wijn inschenken. Het gebruikte glas werd in het koperen of marmeren koelvat (ijsemmer voor de wijn) afgespoeld.

Erfpunt verbindt en inspireert