Depot 09 schijffibula

Romeinse schijffibula

 

We sluiten de reeks Onderzoek je mee? met onbekende pareltjes uit ons depot in 2012 af met een echt juweeltje: een Romeinse schijffibula. De eerste fibulae of mantelspelden dateren uit de late bronstijd. Oorspronkelijk waren het heel praktische accessoires: een sluitingssysteem voor mantels of andere kledingstukken. Maar na verloop van tijd werd er meer aandacht besteed aan de vorm en de versiering van de speld.

Deze schijffibula werd teruggevonden in een van de graven van het grafveld van de vicus Pontrave (Waasmunster). Het is zonder meer een pronkjuweel van een vrouw geweest. De grootte en de vorm maken de speld ideaal om als broche op de borst te worden gedragen. Het vlak van de fibula is verdeeld in drie concentrische cirkels die met email zijn opgevuld. Bij twee van deze cirkels is blauw de hoofdkleur. De middelste cirkel heeft wit als hoofdkleur.

Helaas eindigde dit sieraad samen met de overleden eigenares op de brandstapel en is het zwaar verbrand. De email vertoont overal blaasjes en kraters. Ook de sierknop die het midden van de schijffibula versiert, ontbreekt.

Wat is email?

Email is een glasachtige substantie dat in poedervorm op een metalen ondergrond wordt gesmolten. Dit kan op verschillende manieren gebeuren. Enkele heel bekende technieken staan vandaag de dag onder de volgende Franse benamingen bekend: email cloissoné, email champlevé, email basse taille…

Wie heeft het voor het eerst gebruikt?

Het decoreren van metalen objecten met glas gebeurde al in het Oude Egypte. Het betreft echter kleine stukjes gekleurd glas die met haakjes aan het object werden bevestigd. De tot nu toe oudst gekende voorwerpen met echte emailversiering zijn in Cyprus teruggevonden. Deze voorwerpen zijn wel meer dan 3200 jaar oud.

Welke techniek gebruikten de Romeinen? En hoe werd email gekleurd?

Email champlevé is de techniek die o.m. in de Romeinse periode werd toegepast. Bij deze techniek wordt het emailpoeder in lege cellen of groeven in het oppervlak van het voorwerp aangebracht en verhit.

In de collectie van Erfpunt zijn heel wat Romeinse mantelspelden of fibulae terug te vinden die met email zijn versierd. Bij deze sieraden is duidelijk te zien dat de Romeinen vaak verschillende kleuren bij eenzelfde voorwerp combineerden. Enkele favoriete combinaties zijn bv. zwart-oranje, groen-rood of wit-rood-blauw.

Blauwe, rode, groene, oranje en witte email zijn in de Romeinse periode heel populair. Deze kleuren worden door het toevoegen van kleurstoffen (zoals de metaaloxiden koper- en ijzeroxide) aan het doorzichtige basismengsel verkregen.

Erfpunt verbindt en inspireert