Depot 22 steen met uitsparing

Steen met uitsparing

 

Hubert de Bock hoort net als Jozef Goddaert in de groep van actieve vrijwilligers van Erfpunt thuis. Hoe hij met archeologie in contact is gekomen, laten we hem graag zelf vertellen:

“Archeologie en geschiedenis zijn de rode draad in mijn leven. Van kindsbeen af verzamelde ik munten en scherven, die ik vond op weg naar school. Zo namen we steeds een wegel (pad) waar geregeld een munt, meestal van Napoleon III (1852-1870), te bespeuren viel.

Bij het werk op de akker, mijn ouders wonen op een boerderij uit 1743, vonden we soms een artefact en mijn vader zegde dan steevast “dat is van de oude Belgen”. Nu ik iets meer weet over het vroegste verleden van het Waasland, kan ik zeggen dat mijn ouders op een eeuwenoude nederzetting wonen. Getuigen daarvan zijn de werktuigjes uit het mesolithicum (midden steentijd of 9000-5300/4000 voor Chr.), gevonden achter de veldschuur.

Na jaren solo wat doelloos gezocht te hebben kwam ik in 1990 bij een bezoek aan de opgravingen te Sint-Gillis-Waas in contact met Rudi Van Hove, het toenmalige hoofd van de Archeologische Dienst Waasland, de voorloper van Erfpunt. Zijn passie sprak mij wel aan. Archeologie was zijn leven. Ik leerde ook Yann Hollevoet, Hugo Thoen, Joris Sergant, Alfons De Belie, Dirk Boel,Inge Baetens en nog veel meer mensen kennen die feeling hadden met deze materie, ieder in zijn/haar specialiteit.

Met Marc De Meireleir trof ik een goede vriend met dezelfde interesse en passie voor archeologie. Al meer dan twintig jaar speuren we in gans het Waasland naar sporen die ons ver in de tijd terugbrengen. We worden bijna aangezogen naar plaatsen waar de vroegste bewoners van het Waasland probeerden te overleven. Deze veldprospecties zijn ook voor mij een hulp om te overleven. Het geeft mij een intieme rust, een tegenpool bij het uiterst nauwkeurige werk dat ik uitvoer in een labo van een chemisch bedrijf.

Ons prospectiewerk leverde ondertussen reeds een mooie reeks van oude vindplaatsen en duizenden objecten op. We hopen dit nog lang te mogen doen.”

Fragment maalsteen

Hubert koos een voorwerp uit zijn eigen collectie van prospectievondsten: een fragment van een maalsteen die hij vond in de polders van St-Gillis-Waas. Vermoedelijk is deze maalsteen in het neolithicum (late steentijd) te dateren. Vooral de manier waarop het gat in de maalsteen werd aangebracht, verwondert hem. Het toont aan dat men duizenden jaren terug al heel wat technische kennis bezat. Deze maalsteen maakte deel uit van een handmolen. Wat kun je te weten komen over handmolens uit de prehistorie? Hoe werkten ze? En wat werd er zoal gemalen?

Handmolen

Deze maalsteen maakte deel uit van een handmolen. Wat kun je te weten komen over handmolens uit de prehistorie? Hoe werkten ze? Voor het vermalen van (harde)grondstoffen van plantaardige of minerale oorsprong tot poeder ging de mens reeds in de vroegste geschiedenis ingenieus te werk. De oudste teruggevonden maalstenen zijn massieve stenen met een min of meer vlakke bovenzijde. Hierop werd het te vermalen materiaal met een wrijfsteen fijn gewreven. Dit systeem werd gedurende eeuwen steeds meer en meer verfijnd. In de archeologische verhaallijn van het SteM is bijvoorbeeld een zadelsteen (een platte rechthoekige steen) uit de ijzertijd te zien, die in combinatie met een wrijfsteen werd gebruikt. Zo’n 2600 jaar terug werden de eerste handmolens ontwikkeld.

De eerste kleine ronde handmolens met de roepnaam kweerns zijn molens met twee ronde wrijfstenen: een ligger (onderste maalsteen) en een loper (bovenste maalsteen). De loper wordt met behulp van een handvat rond zijn as gedraaid. In het midden van de loper bevindt zich een opening waarin niet alleen de as verankerd zit, maar waarlangs ook de te vermalen grondstof wordt toegevoegd. Deze youtube filmpjes laten zien hoe het gaat.

Wat werd er met handmolen zoal gemalen?
Granen bijvoorbeeld, met het verkregen meel kon men pap of brood bereiden.

Bron

Van Geertruyen, T., Maalstenen door de eeuwen heen: een industrieel archeologische kijk op de productie, evolutie en toepassing van maalstenen, masterproef voor behalen van een master in de archeologe, 2009-2010.

Erfpunt verbindt en inspireert